بایگانیِ آگوست, 2013

 faseleh فاصله نوشته‌ی ریموند کارور

ترجمه‌ی: مصطفی مستور

نشر مرکز

ریموند کِلِوی کاروِر جونیور در 25 مِی 1938 در اورگون به دنیا آمد. در شهر یاکیما واقع در ایالت واشینگتن بزرگ شد. در سال 1956 در هجده سالگی با «ماریان بورک» ازدواج کرد و صاحب دو فرزند شد. برای تامین هزینه‌ی زندگی به مشاغل مختلفی مثل چوب بری، سرایداری و فروشندگی روی آورد. مدتی بعد با خانواده‌اش به کالیفرنیا رفت و در آنجا بود که به نوشتن علاقه‌مند شد و در کارگاه‌های نویسندگی جان گاردنر شرکت کرد. او تحصیلات‌اش را ادامه داد و نخستین مجموعه‌ شعرش را با نام «نزدیک کلامَث» در سال 1968 منتشر کرد. در میانه‌ی سال‌های 1970 تا 1980 به عنوانِ یک نویسنده‌ی موفق مشغول به کار بود و علاوه بر آن در دانشگاه‌های آمریکا تدریس می‌کرد. در این سال‌ها، افراطِ او در نوشیدن الکل آغاز شد و تا حدی پیش رفت که به تدریس و نوشتن‌اش لطمه‌های زیادی وارد کرد. او برای ترک اعتیادش به مراکز درمانی رفت اما سودی نداشت ولی سرانجام در سال 1977 به یاری گروهی به نام «الکلی‌های ناشناس» اعتیادش را کنار گذاشت. در سال 1979 با تس گالاکرِ شاعر آشنا شد و از آن به بعد با او زندگی می‌کرد. سرانجام در سال 1982 از همسر اول‌اش طلاق گرفت و با تِس ازدواج کرد. دو ماه بعد در تاریخ دوم اوت ۱۹۸۸ وی در سن پنجاه سالگی و بدلیل سرطان ریه در شهر پورت‌آنجلس در ایالت واشنگتن درگذشت. در همان سال، عضویت او در آکادمی آمریکایی هنر و ادبیات اعلام گردید.

مجموعه داستان‌ها:

می‌شود لطفاً ساکت باشید، لطفاً؟ (1974) – فصل‌های سخت (1977) – وقتی از عشق حرف می‌زنیم از چه حرف می‌زنیم (1981) – کلیسای جامع (1983) – فیل (1988)

مجموعه اشعار:

نزدیک به کلامَث (1968) – بی‌خوابی زمستانی (1970) – ماهی آزاد در شب سفر می‌کند (1974) – جایی که آب‌ها به هم می‌رسند (1985) – آبیِ آسمانی (1984) – راهی نو به آبشار.

مقالات، اشعار، داستان‌ها: (آثار چاپ‌نشده در مجموعه‌ها)

آتش‌ها: مقالات، اشعار، داستان‌ها (1983) – قهرمانی بس است لطفاً (1999) – اگر کارم داشتی تلفن کن (2000)

***

کتابِ «فاصله و داستان‌های دیگر» شامل دوازده داستان کوتاه است و علاوه بر آن، مقالاتی در شناخت کارور هم به خواننده ارائه می‌دهد. داستان‌ها عبارتند از: دوچرخه‌ها، بازوها، سیگارها – همسرِ دانشجو – آن‌ها شوهرِ تو نیستند – چاق – عمارت تابستانی – یک چیزِ دیگر – چیزهای کوچک – فاصله – سومین چیزی که پدرم را کشت – کسی که روی این تخت می‌خوابیده – صمیمیت – فیل

بسیاری از منتقدین، کارور را ادامه دهنده‌ی راه چخوف و همینگوی می‌دانند. داستان‌های او به سبک آثار همینگوی به نمایش روزمره‌گی‌ها می‌پردازد و در خلال همین مسائل کوچک زندگی عمقِ رابطه‌ی آدم‌های داستان به خواننده منتقل می‌شود. کارور استادِ عکس گرفتن از چیزهای پیشِ پا افتاده است. گاهی یک نگاه ساده که بین دو شخصیت داستان رد و بدل می‌شود، سرشار از مسائل نهفته‌ای است که خواننده آن را با تمام وجودش باور می‌کند. به طور مثال موضوع داستان کوتاه «دوچرخه‌ها، بازوها، سیگارها» گم شدن دوچرخه‌ی پسربچه‌ای است که ادعا دارد دو نفر از دوستان‌اش آن را گم و گور کرده‌اند. دو پسر و پدرهای‌شان در منزلِ صاحب دوچرخه جمع می‌شوند. یکی از پدرها قلدری می‌کند و زیر بار هیچ حرفی نمی‌رود و چند بار هم به ایوان همیلتون – پدرِ راجر- غیرمستقیم توهین می کند. همیلتون چند روزی است که سیگار را ترک کرده ولی بوی سیگار دست از سرش برنمی‌دارد و او خود را بسیار ناتوان می بیند برای غلبه کردن بر چیزِ به این کوچکی. همه‌ی این‌ها دست به دست هم می‌دهد و بین همیلتون و پدرِ دیگر درگیری و کتک کاری پیش می‌آید. همیلتون در این جنگ دو نفره پیروز می‌شود. شب در خانه نگاه‌های غرور آفرینی که بین پدر و پسر رد و بدل می‌شود و دست زدن پسر به بازوی پدرش، این فکر را به ذهن خواننده متبادر می‌کند که حالا همیلتون قهرمان زندگی پسرش راجر شده است. چیزی که تمامی پدرها و پسربچه‌ها آرزوی آن را دارند. علاوه بر این، همیلتون دیگر بوی سیگار را که مدام ذهنش را آزار می دهد احساس نمی‌کند. او بر این یکی مسئله هم غلبه کرده است.

لوکیشن داستان‌های «همسر دانشجو» و «کسی که روی این تخت می‌خوابیده» اطاق خواب زوجی است که دراز کشیده‌اند تا به خواب روند. در «همسر دانشجو» زن که بی‌خواب شده است و دلش توجه و نوازش و حتی حرف زدن با مرد را می‌خواهد بالکل ناامید می‌شود چون مرد هیچ‌کدام از خواست‌های زن برای‌اش مهم نیست و تنها دلش می‌خواهد بخوابد. در آخر مرد می‌خوابد و زن که دچار ترس و اضطراب شده است بیدار می‌ماند و از پنجره‌ی آشپزخانه به طلوع خورشید زل می‌زند و با تمام وجود احساس بی‌پناهی می‌کند. کارور با استادی تمام، از طریق دیالوگ‌های کوتاه بین زن و مرد، زوال زندگی آن دو و غم و عذابی که زن می‌کشد را به تصویر می‌کشد. در داستان «کسی که روی این تخت می‌خوابیده» زن و مرد با صدای تلفنی که معلوم می‌شود اشتباه است از خواب می‌پرند و زن که کابوس می‌دیده است اجازه‌ی خوابیدن به مرد نمی‌دهد. آنها تا صبح آن‌قدر صحبت می‌کنند و از دردهای جسمی، مرگ اطرافیان، خطر کشیدن سیگار و… می‌گویند که ناگهان به یاد مرگ خودشان می‌افتند. به یادِ این که آنها هم روزی از کار افتاده می‌شوند. حضور مرگ در این شب آن‌قدر سنگین می‌شود که فردایش هم این فکر مرد را رها نمی‌کند. در این‌جا هم کارور از یک بحث و گپ و گفت معمولی شخصیت‌ها به معنای پوچ زندگی می‌رسد. زندگی‌ای که شبح مرگ بر آن خیمه زده و هر لحظه ممکن است به پایان برسد.

در داستانِ «فاصله» که از فوق‌العاده‌ترین داستان‌های این مجموعه است. مردی برای دخترش که حالا بزرگ شده و برای کریسمس به دیدن‌اش آمده از خاطرات خودش و همسرش می‌گوید. جالب است که هیچ‌وقت اسم خودش را به زبان نمی‌آورد و خودش را پسره و همسرش را که حالا دیگر نیست، دختره صدا می‌کند. او تکه‌ی کوتاهی از خاطرات‌اش را تعریف می‌کند. وقتی بسیار جوان بودند و بسیار عاشقِ هم و تازه بچه ای به دنیا آورده بودند. پسر عاشق شکار کردن غاز است. کارور با استادی تمام غاز را تبدیل به نشانه‌ای داستانی می‌کند و از طریقِ آن، داستان را پیش می‌برد. غازها حیواناتی هستند که وقتی جفت شوند، هیچ‌وقت همدیگر را ترک نمی‌کنند و اگر یکی از آن‌ها مرد، غازِ دیگر تا آخر عمر تنها زندگی می‌کند و دیگر جفت‌گیری نمی‌کند. دختر از پسر می‌پرسد تو که غاز شکار می‌کنی ممکن است که باعث مرگ یکی از جفت‌ها شوی، پسر اهمیتی نمی‌دهد و می گوید در شکار نباید به این مسائل فکر کرد. در پایان داستان راوی که همان پسر است سال‌هاست که تنها مانده و تنها زندگی می‌کند. او با چشمانی اشکبار به یادِ گذشته‌های شیرین‌شان می‌افتد و هیچ‌وقت به دخترش نمی‌گوید که چه اتفاقی برای همسرش افتاد. آیا زن مرد؟ یا او را ترک کرد؟… شاید مرد تاوان کشتنِ جفتِ آن غازهای تنها و وفادار را می‌دهد. خودِ او حالا تبدیل به یکی از آن‌ها شده است.

بیشترِ داستان‌های این مجموعه که از نسخه‌ی اصلی کتاب «به کی تلفن کنم» کارور گزینش و ترجمه شده است، به روابط از هم پاشیده‌ی میان زنان و مردان می‌پردازد. مردانی که خیانت کرده اند ولی پشیمانند، اما نمی توانند رابطه‌ی پیشین خود را به خاطرِ آن خیانت ترمیم کنند و چاره‌ای جز جدایی ندارند. داستان های کارور بینش ژرف و عمیق او را به زندگی نشان می‌دهد. این که در پسِ هر لبخند یا اشکی، داستانی پنهانی نهفته است. او با زبانی روان و سر راست داستان‌هایش را می‌نویسد. آثارِ او هم در میان روشنفکران و ادیبان و هم در بین عامه‌ی مردم طرفداران زیادی پیدا کرد. و بسیاری از داستان‌نویسان بعدِ او به شیوه‌ی نوشتن کارور متمایل شدند. او به همگان ثابت کرد که می‌شود از میان معمولی‌ترین چیزها، هولناک‌ترین داستان‌ها را نوشت.

soovashonسووشون

نوشته ی سیمین دانشور

انتشارات خوارزمی

سیمین دانشور، نویسنده و مترجم ایرانی متولد هشتم اردیبهشت 1301 شمسی در شهر شیراز می باشد. پدر او محمدعلی دانشور یکی از پرشکان ماهر دوره‌ی خود بود و مادر وی، مدیر هنرستان دخترانه. او که از همان کودکی استعداد خاصی در زمینه تحصیل دانش داشت –تحصیلات ابتدایی تا دبیرستان خود را در مدرسه مهرآیین سپری کرده بود- در هنگام اخد مدرک دیپلم به عنوان شاگرد نمونه‌ی کشور انتخاب گردید و سپس در رشته‌ی ادبیات‌فارسی در مقطع دانشگاهی پرداخت.

اولین کتاب دانشور، مجموعه داستان «آتش خاموش» نام دارد که در سال 1327، پیش از آشنایی وی با جلال آل احمد منتشر می‌شود. و از همان دوره به عنوان یکی از اولین چهره‌های زن داستان‌نویسی تاریخ ادبیات ایران به‌شمار رفت. صادق هدایت به عنوان یکی از مشوقان اصلی او در زمینه داستان‌نویسی به شمار می‌رود و در آینده دوستی نزدیک او با ابراهیم گلستان و همچنین ازدواجش با جلال آل‌احمد، زندگی ادبی او را به مراتب بیش از پیش حرفه‌ای می‌کند.

او در سال 1328 در رشته دکترای ادبیات از دانشگاه تهران فارغ‌التحصیل شد و در سال 1329 با جلال پس از دو سال آشنایی و مراوده ازدواج کرد. استاد راهنمای او در مقطع دکترا بدیع‌الزمان فروزان فر، استاد شهید ادبیات فارسی بوده است.

زندگی دانشور ولی پس از چند سال مسیری جدید به خود می‌بیند و او برای طی کردن پله‌های ترقی مجبور به ترک کشور برای ادامه‌ی تحصیل می‌شود. او در سال 31 بورس تحصیلی دانشگاه استنفورد را دریافت می‌کند و پس از بازگشت به ایران در دانشگاه هنرهای زیبا مشغول به تحصیل می‌گردد.

بدون شک مرگ جلال، یکی از تلخ‌ترین اتفاقات ادبی ایران به‌حساب می‌آید ولی تاثیر این اتفاق در زندگی شخصی و ادبی دانشور نیز کم نبوده است. او پس از مرگ جلال رمان سووشن که به گفته‌ی وی جلال در تمام مراحل نوشتن آن نظارت و همراهی داشته با منتشر می‌کند. این رمان به زودی برای او شهرت زیادی به همراه می‌آورد و به چاپ‌های متعددی می‌رسد. سووشون تا به امروز به بیش از 17زبان دنیا ترجمه شده است.

او پس از نوشتن سووشون مجدد به تحصیل و داستان‌نویسی روی آورد. فعالیت‌های او در دانشگاه تا سال 1358 ادامه پیدا کرد و وی در آن سال بازنشسته شد. استفاده از فضای دانشگاه در پیش از انقلاب درست زمانی که وی چهره‌ای شناخته شده و تاثیرگذار در بین جوانان بوده در آثار بعدی او به کرات دیده می‌شود. او داستان‌نویسی را نگارش چندین مجموعه داستان و رمان و همچنین ترجمه چند اثر ادامه داد ولی هیچگاه نتوانست حتا ذره‌ای از موفقیتی که پس از نگاهرش سووشن برای او به ارمغان آمده بود را تکرار کند. ولی سرانجام در آخرین روزهای عمر خود درگیر تنهایی و بیماری شده بود و در اسفند ماه سال 1390 در خانه شخصی خود در تهران دارفانی را وداع گفت.

کتاب‌های او در زمینه‌های مختلف ادبی عبارتند از:

مجموعه داستان: آتش خاموش، اردیبهشت ۱۳۲۷ شهری چون بهشت، دی ۱۳۴۰ به کی سلام کنم؟، خرداد ۱۳۵۹ پرنده‌های مهاجر، ۱۳۷۶

رمان‌ها: سَووشون، جزیرهٔ سرگردانی، ۱۳۷۲ساربانْ سرگردان، ۱۳۸۰ کوه سرگردان

ترجمه‌ها: سرباز شکلاتی، نوشته برنارد شاو، ۱۳۲۸دشمنان، نوشته آنتون چخوف، ۱۳۲۸ بنال وطن، نوشته آلن پیتون داغ ننگ، نوشته ناتانیل هاثورن ماه عسل آفتابی (مجموعه داستان)، نوشته ریونوسوکه آکوتاگاوا و…

آثار غیرداستانی: غروب جلال،۱۳۶۰ شاهکارهای فرش ایران، راهنمای صنایع ایران ذن بودیسم، مبانی استتیک

رمان سووشن در زمان پهلوی اول و در دوره‌ی تاریخی می‌گذرد که کشور ایران را شور مبارزه برای اصلاحات اساسی سیاسی و اجتماعی فراگرفته بوده. این کتاب با نگرشی به تفکر چپ که یکی از مبلغان اصلی آن در دوره مذکور جلال آل‌احمد همسر نویسنده بوده نوشته شده است. داستان در دهه20 خورشیدی روایت می‌شود. زری شخصیت اصلی داستان در مهمانی‌ای که حاکم شهر ترتیب داده به همراه همسر و خانواده‌اش شرکت می‌کند و همین اتفاق باعث آشنایی او و شوهرش یوسف با موضوعی مهم می‌گردد. موضوع اصلی کتاب درباره‌ی مبارزه‌ی توده‌ی مردم در کنار قشر روشنفکر علیه همین حاکم که نمادی از ظلم و تعددی به حقوق شهروندی بوده می‌باشد. حاکم شهر با همکاری مستقیم با ارتش انگلیس آذوقه شهر را به آن‌ها داده و همین موضوع صدای اعتراض همه را بلند کرده زیرا با اینکار آذوقه کم آمده و قیمت آرد و نان بالا رفته.

یوسف به اعتراض علیه این اتفاق می‌پردازد و در یک مبارزه مسلحانه علیه وضع موجو کشته می‌شود. این موضوع داغ بزرگی بر دل زری می‌گذارد و او در دنیا تنها می‌شود و مجبور می‌شود بچه‌ها و خانه و خانواده را به تنهایی اداره کند. از یک طرف وظیفه‌ی اجتماعی و رسالتی که شوهر او داشته نیمه تمام مانده و به سرانجام نرسیده. این موضوع تمام ذهن زری را گرفته و احساس می‌کند اگر راه شوهرش را به اتمام نرساند گناه بزرگی مرتکب شده.

نویسنده در این کتاب یوسف، همسر زری را نمادی از مبارزه علیه استکبار گرفته، کسی که سرنوشتی شبیه به سیاوش شاهنامه دارد و زری در رسای او سووشون می‌گیرد. سووشون در کلام به معنی سوگ سیاوش است. زری نمی‌تواند ساکت بنشیند و در مراسم خاکسپاری او کاری می‌کند تا تمام مردم علیه وضع موجود به قیام و اعتراض برخیزند.

bothaye-zehni

بت‌های ذهنی و خاطره‌های ادبی

داریوش شایگان

داریوش شایگان، متفکر و فیلسوف ایرانی متولد سال 1314 از پدری ایرانی و مادری اصالتا گرجستانی به دنیا امده است. او مسلط به زبان فرانسوی است و تعداد زیادی از آثار خود را به این زبان نوشته است. حوزه اصلی و تخصصی کارهای شایگان را می‌توان در زمینه فلسفه تطبیقی طبقه‌بندی کرد و این فیلسوف آثار زیادی در تطابق فلسفه و تفکر شرق  و غرب، سنت و مدرنیته و… دارد. شایگان در فرانسه و جهان یکی از شناخته شده‌ترین چهره‌های ایرانی به‌شمار می‌آید و در حال حاضر یکی از اعضای اصلی گفتمان گفت‌وگوی تمدن‌هاست. وی همچنین در سال 2012 موفق به کسب جایزه فرانکو فونی –جایزه آکادمی فرانسه- شد.

او که دکترای هندشناسی خود را در کشور فرانسه گرفته است تحصیلات ابتدایی خود را در مدرسه کاتولیک سنت‌لویی تهران آغاز می‌کند و پس از اتمام این دوره برای ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر و دانشگاهی به خارج از کشور عزیمت می‌کند. سفری که برای او اقامت در بیرون از مرزها و همچنین کسب دکترای هندشناسی را به همراه داشت.

عمده شهرت شایگان به تحقیقات گسترده‌ی او پیرامون مکاتب عرفانی و عموما هندی بازمی‌گردد. او با مسئله قرار دادن فرهنگ و تمدن شرق در برابر نگاه غرب سعی در علل تشتت و جدایی که مدرنیته در سیر تطوور تاریخی شرق به وجود آمده دارد و بی‌شک ریشه آن را سیطره‌ی قدرتمند تفکر غربی می‌داند.

از آثار مهم او می‌توان به کتاب‌های زیر اشاره کرد:

آسیا در برابر غرب

ادیان و مکتب‌های فلسفی هند در ۲ جلد

تصوف و هندوئیسم(آیین هندو و عرفان اسلامی بر مبنای کتاب مجمع البحرین نوشته داراشکوه ترجمه به فارسی توسط جمشید ارجمند)

افسون زدگی جدید، هویت چهل تکه و تفکر سیار، ترجمه فاطمه ولیانی

زیر آسمان‌های جهان، گفتگوی رامین جهانبگلو و شایگان ترجمه به فارسی: نازی عظیما

بت‌های ذهنی و خاطره‌های ازلی

سرزمین سراب‌ها (رمان)

انقلاب دینی چیست؟

نگاه شکسته (در دست انتشار)

در این کتاب مولف مخاطب را با چند مسئله و پرسش اساسی روبه‌رو می‌کند. پرسش‌هایی که بی‌شک جز اصلی‌ترین دغدغه‌ها و موضوعات تحقیقاتی داریوش شایگان در این چند ساله به حساب می‌آمدند. مسائلی پیرامون تفاوت فرهنگی غرب و شرق. تسلط حضور تفکرات غربی و تاثیر آن بر مسائل فرهنگی عصر حاضر. نقش دین و عرفان در عصر مدرن و… این کتاب با پرسش‌هایی از این قبیل آغاز می‌گردد:

آیا سیطره‌ی بی‌چون و چرای تفکر تکنیکی غرب، ارتباط میان تمدن‌های بزرگ را میسر می‌سازد؟

چرا شکاف میان دیانت و فلسفه، روح و جسم که دوگانگی مضمر در ساخت بنیادی تفکر غربی است معدلی در تمدن‌های بزرگ آسیایی نمی‌یابد؟

چرا علم جدید به معنی غربی کلمه هرگز در تمدن‌ها پدید نمی‌آید؟

مقولات بینش اساطیری که عنصر غالب تفکر آسیائی بوده است چه اختلافاتی با تفکر فلسفی غربی دارد؟

مولف در این اثر با قرار دادن ایران به عنوان یکی از مراکز تفکر و تمدن‌های بزرگ آسیایی، وظیفه پاسخ‌گویی به این سوالات را وظیفه «تفکر» در کشور ما قلمداد کرده و پاسخ به آن‌ها را نه به تنهایی در کتاب یاد شده بلکه وظیفه‌ای سراسری قلمداد کرده که نیاز به صرف وقت و مطالعه و تحقیق گسترده دارد. دیدی که ایرانیان همواره نسبت به مبدا، طبیعت و انسان داشته اند از بسیاری جهات و با وجود تفاوت‌های بسیار فرهنگی و دینی و توسعه سیاسی اقتصادی در بین تمدن‌های آسیایی، هم‌راستا با دیگر تمدن‌ها قرار می‌گیرد و می‌توان آن‌ها را تحت یک نام مورد بررسی قرار داد.

 در این کتاب با مقالاتی تحت عنوان معارضه‌جویی معاصر و هویت فرهنگی، بت‌های ذهنی و خاطره‌ی ازلی، تفکر هندی و علم غربی، تصویر یک جهان یا بحثی درباره‌ی هنر ایران، خصایص میت، مبنی اساسی بینش اساطیری، میت و ارکتیپ، میت لوگوس خاطره‌ی ازلی، میت و کلام آفریننده مواجه هستیم.